محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
376
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
نيكى به همگان : « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ . » « 1 » . نيكويى ويژه نسبت به والدين : « وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً . » * « 2 » . و بزرگداشت و اطاعت پدر و مادر و دلسوزى نسبت به آنها ، فروتنى در برابر آنها : « وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً . » « 3 » . رفتار نيك با همسران : « فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ وَ لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً . » « 4 » . رفتار متقابل انسانى با زنان و مشورت دوجانبه و تبادل نظر با ايشان : « فَإِنْ أَرادا فِصالًا عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما . » « 5 » . كمك و يارى در مورد نياز فاميل بهقدر امكاناتمان : « وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ . » « 6 » .
--> ( 1 ) - نحل ( 16 ) آيهء 90 ( - يك آ ) : ( كلمه احسان از فعل متعدّى احسن به معناى كار خير و يا محكمكارى ، و از غير فعل متعدّى ( احسن اليه ) يعنى به او نيكى و مهربانى كرد ) : خداوند فرمان به عدل و احسان مىدهد . ( 2 ) - انعام ( 6 ) آيهء 151 ، اسراء / 23 ، عنكبوت / 8 ، احقاف / 15 ( - 4 الف ) : و احسان نسبت به پدر و مادر . ( 3 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 23 - 24 ( - يك آ ) : و پروردگارت فرمان داده ، جز او را نپرستيد و نسبت به پدر و مادر نيكى كنيد ! هرگاه يكى از آن دو يا هر دوى آنها نزد تو به سنّ پيرى برسند ( آنچنانكه نيازمند به مراقبت دائمى تو باشند ، از هرگونه محبّت در مورد آنها دريغ مدار و كمترين اهانتى نكن ، حتّى ) سبكترين تعبير اف به آنها مگو و بر سر آنها فرياد مزن ! ( بلكه ) با گفتار سنجيده و بزرگوارانه با آنها سخن بگو ! و بالهاى تواضع خود را در برابرشان از محبّت و لطف فرود آور و بگو : پروردگارا ! آنها را مشمول رحمت خويش قرار ده ، همان گونه كه در كودكى ، آنان مرا تربيت كردهاند . ( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 229 ، 231 ، نساء / 19 ، طلاق / 2 ( - 4 ب ) : بايد همسر خود را بهطور شايسته نگهدارى كنيد و آشتى نماييد ، و يا با نيكى او را رها سازيد و براى هميشه از او جدا شويد . و براى شما حلال نيست كه چيزى از آنچه به آنها دادهايد ، پس بگيريد . ( 5 ) - بقره ( 2 ) آيهء 233 ، 236 ، طلاق / 7 ( - 3 ب ) : اگر آن دو با رضايت و مشورت يكديگر بخواهند ، كودك را ( زودتر از دو سال يا بيست و يك ماه ) از شير بازگيرند ، گناهى بر آنها نيست . ( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 233 و 236 ، طلاق / 7 ( - 3 ب ) : در چنان حالى بايد آنها را ( با هديهء مناسبى ) بهرهمند سازيد ، بر آنكس كه توانائى دارد ، به اندازهء توانائيش و بر آنكس كه تنگدست است ، به اندازهء خودش هديهء مناسبى لازم است ( و اين حقّى است . . . ) .